Banyu: Pabidaan ralatan

3 bita ditambahkan ,  7 tahun yang lalu
s
Robot: Perubahan kosmetika
s (r2.7.1) (bot Manambah: sa:जलम्)
s (Robot: Perubahan kosmetika)
! {{Chembox header}} | <big>[[Banyu (molekul)|banyu]]</big>
|-
| align="center" colspan="2" bgcolor="#ffffff" | [[BerkasBarakas:Water molecule dimensions.svg|135px|Dimensi wan struktur geometri sabuting molekul banyu.]][[BerkasBarakas:Water molecule.svg.png|110px|Model ruang-ta’isi manggambarakan struktur molekul banyu.]]
|-
! {{Chembox header}} | Informasi wan sifat-sifat
|-
| [[Densitas]] wan [[Fase (materi)|fase]]
| 0.998 g/cm³ <small>(cariran pada 20 &nbsp;°C)</small>{{Br}} 0.92 g/cm³ <small>(padatan)</small>
|-
| [[Titik lanah]]
|-
| [[Titik gurak]]
| 100 &nbsp;°C (373.15 K) (212 º&nbsp;°F)
|-
| [[Kalor janis]]
| 4184 J/(kg•K) <small>(cairan di 20 &nbsp;°C)</small>
|-
! {{Chembox header}} | [[Air (tungkaran data)|Tungkaran data tambahan]]
|-
|}
'''Banyu'''<ref>[http://language.psy.auckland.ac.nz/austronesian/language.php?id=150 Austronesian Basic Vocabulary Database - Language: Banjarese Malay], ''banyu'', kata injaman matan [http://language.psy.auckland.ac.nz/austronesian/language.php?id=20 Bahasa Jawa] hagan mangganti istilah ayying, nang sabujurnya bahari dipakai dalam Hikayat Banjar (1663)</ref><ref>[http://language.psy.auckland.ac.nz/austronesian/language.php?id=655 Austronesian Basic Vocabulary Database - Language: Palembang Malay]</ref>atawa '''ayying'''<ref name="bukit">{{id}} {{cite book|first=[[Abdurachman Ismail |Abdurachman]] |last=Ismail|url=http://books.google.co.id/books?id=chi5AAAAIAAJ&dq=bahasa+bukit&q=ayying |title=Bahasa Bukit |publisher=Pusat Pembinaan dan Pengembangan Bahasa, Departemen Pendidikan dan Kebudayaan |year=1979|volume=28|pages=78}}</ref><ref>kata bahasa Banjar Lawas, bahasa Bukit dan [http://language.psy.auckland.ac.nz/austronesian/language.php?id=263 bahasa Kadayan-Brunei]</ref>, adalah jat atawa materi atawa unsur nang panting gasan samunyaan bantuk kahidupan nang dikatahuani sampai wayahini di atas bumi.<ref>{{En}} Philip Ball, ''Water and life: Seeking the solution'', [http://www.nature.com/nature/journal/v436/n7054/full/4361084a.html Nature '''436''', 1084-1085 (25 August 2005) | doi:10.1038/4361084a]</ref><ref>{{En}} [http://www.umanitoba.ca/institutes/fisheries/waternot.html Water - The Essential Substance], Experimental Lakes Area, University of Manitoba</ref><ref>[http://www.calacademy.org/exhibits/xtremelife/ingredients.php What are the Essential Ingredients of Life?], Natural History Museum, California Academy of Sciences</ref> tapi pang kada panting lamun di planet nang lain.<ref>{{En}} Steven A Benner, ''Water is not an essential ingredient for Life, scientists now claim'', [http://www.spaceref.com/news/viewpr.html?pid=15568 SpaceRef.com], [http://uplink.space.com/showflat.php?Cat=&Board=seti&Number=99260&page=21&view=collapsed&sb=5&o=0&fpart= uplink.space.com]</ref> Banyu manukupi parak 71% pamukaan bumi. Ada 1,4 triliun [[kilometer]] kubik (330 juta mil³) tasadia di bumi.<ref>{{En}} http://www.unep.org/vitalwater/01.htm</ref> Banyu palih taganalnya ta'ulihi di [[laut]] ([[banyu masin]]) wan di lapisan-lapisan es (di kutub wan puncak-puncak gunung), tapi jua kawa batampai sabagai [[awan]], [[hujan]], [[sungay]], [[mumuka'an banyu hambar]], [[danaw]], [[uap banyu]], wan [[lautan es]]. Banyu dalam obyek-obyek tutih bagarak ma’umpati suatu [[siklus banyu]], yaitu: liwat [[panguapan]], [[hujan]], wan aliran banyu di atas mumuka'an tanah (''runoff'', tamasuk sumbar, guntung, saka, awang, tatah, baruh, [[sungay]], [[muhara]]) manuju ka [[laut]]. Banyu barasih panting sagan kahidupan [[manusia]]. Banyak jua banua di dunia manamuni kakurangan pasadiaan banyu. Kada di bumi haja, saduyau ganal banyu ada jua sangkan urang ta'ulih di [[kutup]] utara wan salatan planet [[Mars]], awan di bulan-bulan [[Irupa]] wan [[Enceladus]]. Banyu kawa ai jua dalam ujut [[padat]]an (es), [[cair]]an (banyu) wan [[gas]] (uap banyu). Banyu sabujurannya sabubutingannya jat nang sacara alami ta'ulih di mumuka'an bumi dalam katiga buting ujutnya naitu.<ref>{{En}} Peter Tyson, ''Life's Little Essential'', [http://www.pbs.org/wgbh/nova/origins/essential.html NOVA, Origins, July 2004]</ref> Pangalolaan sumbar daya banyu nang kada pati baik kawa manyababakan kakurangan banyu, monopolisasi awan jua privatisasi dan bahkan banyu kawa jua manyababakan tahual. <ref>{{En}} H.E. Msgr. Renato R. Martino, ''Water, an Essential Element of Life'', [http://www.vatican.va/roman_curia/pontifical_councils/justpeace/documents/rc_pc_justpeace_doc_20030322_kyoto-water_en.html A Contribution of the Delegation of the Holy See on the Occasion of the third World Water Forum, Kyoto, Japan, 16th-23rd March 2003]</ref>
Indonesia sudah ba’isi undang-undang nang ma'atur sumbar daya banyu tumatan tahun 2004, yakni Undang Undang nomor 7 tahun 2004 tentang Sumber Daya Air
 
:''Artikal utama: [[Banyu (molekul)]]''
 
Banyu adalah substansi kimia ba[[rumus kimia]] [[hidrogen|H]]<sub>2</sub>[[oksigen|O]]: sabuting [[molekul]] banyu tasusun tumatan dua [[atom]] [[hidrogen]] nang [[ikatan kovalen|ta’ikat sacara kovalen]] ka sabuting atom [[oksigen]]. Banyu basifat kada bawarna, kada barasa dan kada babau sawayah kondisi standar, yaitu di [[takanan]] 100 kPa (1 bar) wan [[suhu]] 273,15 K (0 &nbsp;°C). Jat kimia naini sabujurannya suatu [[palarut]] nang panting, nang ba’isi kamampuan sagan malarutakan banyak zat kimia nang lainnya, pariannya uyah, [[gula]], [[asam]], babarapa macam [[gas]] wan banyak macam [[kimia organik|molekul organik]].
 
Kaadaan banyu nang babantuk cair sabujurannyan suatu kaadaan nang kada umum dalam kondisi normal, apalagi pabila ma’itihi hubungan antara hidrida-hidrida lain nang mahirip dalam kolom oksigen nang ada di [[tabel periodik]], nang ma’isyaratakan bahua banyu mustinya babantuk gas, nangkaya jua [[hidrogen sulfida]]. Sawayah ma’itihi [[tabel periodik]], talihat bahua [[unsur kimia|unsur-unsur]] nang mangulilingi oksigen adalah [[nitrogen]], [[fluorin|flor]], wan [[fosfor]], [[sulfur]] awan jua [[klor]]. Samunyaan elemen-elemen naini pabila ba’ikatan lawan hidrogen kaina mahasilakan gas sawayah tamparatur wan takanan normal. Alasan kanapang hidrogen ba’ikatan lawan oksigen mambantuk fasa baka'adaan cair, adalah lantaran oksigen labih basifat elektronegatif lamun ditanding lawan elemen-elemen lainnya naitu (kacawali flor). Tarikan atom oksigen lawan elektron-elektron ikatan jauh takuat daripada nang diulah ulih atom hidrogen, maninggali jumbelah muatan positif di kadudua atom hidrogen, wan jumbelah muatan negatif dalam atom oksigen. Adanya muatan di saban atom nang itu ma’ulah molekul banyu ba’isi sajumbelah [[momen dipol]]. Gaya batatarikan listrik antar molekul-molekul banyu marga adanya dipol naini ma’ulah masing-masing molekul baparakan, ma’ulah ngalih dipisahakan wan jua ahirnya manaikakan titik gurak banyu. Gaya batatarikan naini disambat sabagai [[ikatan hidrogen]].
Banyu rancak disambat sabagai ''[[palarut]] universal'' lantaran banyu malarutakan banyak jat kimia. Banyu ba'andak dalam kasatimbangan dinamis antara fase [[cair]] wan [[padat]] di bawah takanan wan tamparatur standar. Dalam bantuk ion, banyu kawa dideskripsikan sabagai sabuting ion hidrogen ([[Hidron (kimia)|H]]<sup>+</sup>) nang ba'asosiasi (ba’ikatan) lawan sabuting ion hidroksida ([[hidroksida|OH]]<sup>-</sup>).
 
[[BerkasBarakas:Havasu_Falls_2_md.jpg|thumb|220px|right|Tingginya konsentrasi [[kapur]] nang balarut ma’ulah warna banyu nang mancaruruk tumatan di [[Banyu Tajun Havasu]] pinda talihat bakalir ''turquoise''.]]
 
=== Elektrolisis banyu ===
Banyu adalah [[palarut]] nang kuat, malarutakan banyak janis [[jat kimia]]. Jat-jat nang bakambuh wan balarut sacara baik dalam banyu (pariannya [[uyah (kimia)|uyah]]) disambat sabagai jat-jat "[[hidrofilik]]" (pancinta banyu), wan jat-jat nang kada gampang takambuh lawan banyu (pariannya [[lamak]] wan [[minyak]]), disambat sabagai jat-jat "[[hidrofobik]]" (gair-banyu). Kalarutan suatu jat dalam banyu ditantu’akan ulih kawa kadanya jat naitu manandingi kakuatan gaya batatarikan listrik (gaya intermolekul dipol-dipol) antara molekul-molekul banyu. Lamun suatu zat kada kawawa manandingi gaya batatarikan antar molekul banyu, molekul-molekul jat naitu kada balarut wan cagar tatandak di dalam banyu.
 
[[BerkasBarakas:Water drops on spider web.jpg|thumb|left|200px|Butir-butir [[ambun]] barikit di gandang lawa [[kabibitak]].]]
 
=== Kohesi wan adesi ===
 
==== Tagangan mumuka'an ====
[[BerkasBarakas:Dscn3156-daisy-water 1200x900.jpg|thumb|200px|right|[[Kambang]] ''daisy'' naini ada di bawah mumukaan banyu, tagal kawa ai malarak sacara kada taganggu. Tagangan pamukaan mahalangi banyu handak maninggalamakan kambang naitu.]]
 
Banyu ba’isi [[tagangan mumukaan]] nang ganal nang disababakan ulih kuatnya sifat kohesi antar molekul-molekul banyu. Hal naini kawa diitihi wayah sajumbelah kacil banyu diandak dalam sabuah mumukaan nang kada kawa tabasahi atawa talarutakan (''non-soluble''); banyu naitu kaina bagalumuk sabagai sabuah titikan banyu. Di atas sabuah mumukaan galas nang barasih bangat atawa bamumukaan bujur-bujur halus banyu kawa mambantuk suatu [[lapisan nipis]] (''thin film'') lantaran gaya tarik molekular antara galas wan molekul banyu (gaya adhesi) takuat ditanting gaya kohesi antar molekul banyu.
 
== Banyu dalam kahidupan ==
[[BerkasBarakas:Blue Linckia Starfish.JPG|thumb|Kehidupan di dalam laut.]]
Mun di'itihi tumatan pandangan [[biologi]], banyu ba’isi sipat-sipat nang panting gasan adanya kahidupan. Banyu kawa manimbulakan reaksi nang kawa manyababakan [[senyawa organic]] ma’ulah [[replikasi]]. Samuanyaan makhluk hidup nang dikatahui ba’isi katargantungan lawan banyu. Banyu sabujurnya jat [[palarut]] nang panting sagan mahluk hidup wan jua adalah palih panting dalam paroses [[metabolisme]]. Banyu jua diparlu’akan dalam [[fotosintesis]] wan [[respirasi]]. Fotosintesis mamakai cahaya matahari gasan mamisahakan atom hidroden lawan oksigen. Hidrogen kaina dipakai gasan mambantuk [[glukosa]] wan oksigen kaina dilapas ka [[udara]].
 
 
=== Banyu nginum ===
[[BerkasBarakas:Humanitarian aid OCPA-2005-10-28-090517a.jpg|right|thumb|Banyu nang dituntum tumatan botol.]]
Awak [[manusia]] tasusun tumatan 55% sampay 78% banyu, tagantung tumatan ukuran awak.<ref>[http://www.madsci.org/posts/archives/2000-05/958588306.An.r.html Re: What percentage of the human body is composed of water?] Jeffrey Utz, M.D., The MadSci Network </ref> Sakira kawa bapungsi sacara baik, awak manusia mamarluakan antara asa sampai tujuh [[litar]] banyu saban hari biar kada [[dehidrasi]]; jumbelah nang pasti bagantung kapada tingkat aktivitas, [[suhu]], [[kaba'alan]] (kelembaban), wan babarapa faktor nang lain. Suwalih tumatan banyu nginum, manusia mandapatakan cairan tumatan makanan dan nginuman lain nang kada banyu. Kabanyakan urang parcaya bahua manusia mamarluakan 8–10 galas (bangsa dua litar) saban hari,<ref>{{Cite web |url=http://www.bbc.co.uk/health/healthy_living/nutrition/drinks_water.shtml |title=Healthy Water Living|producer=BBC|accessdate=1 Februari|accessyear=2007}}</ref> tagal hasil panalitian nang ditarbitkan [[Universitas Pennsylvania]] di wayah tahun [[2008]] mamadahakan bahua konsumsi sajumbelah 8 galas naitu kada tabukti kawa banyak manulungi dalam menyihatakan awak. <ref>{{Cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/health/7326437.stm|title=Lots of water 'is little benefit'|producer=BBC|accessdate=6 April|accessyear=2008}}</ref> Literatur medis lainnya manyaranakan konsumsi salitar banyu saban hari, tagal ditambahi kabila ba’ulahraga atawa wayah [[cuaca]] nang humap.<ref name=Rhoades_2003>{{Cite book | author = Rhoades RA, Tanner GA | title = Medical Physiology | publisher = Lippincott Williams & Wilkins | edition = 2nd ed. | location = Baltimore | year = 2003 | isbn = 0781719364 }}</ref>
 
== Banyu dalam kasanian ==
 
[[BerkasBarakas:The_Great_Wave_off_Kanagawa.jpg|thumb|300px|right|"Umbak Basar Lapas Pantai Kanagawa." ulih [[Katsushika Hokusai]], lukisan nang rancak diguna'akan sabagai palukisan sabuah [[tsunami]].]]
 
:''Artikel utama: [[Banyu dalam kasanian]]''
 
Dalam [[seni|seni]] banyu dipalajari awan cara nang babida, inya disurung sabagai suatu elemen langsung, kada langsung atawa jua hanya sabagai simbol. Lawan didukung kamajuan teknologi pungsi wan pamanapa'atakan banyu dalam sani mulai ba’ubah, tumatan nang hintadinya palangkap haja inya mulai malalar jadi obyek utama. Cuntuh seni nang pandudian cungul naini, pariannya sani aliran atawa titikan banyu (''sculpture liquid'' atawa ''droplet art'').<ref>{{It}} Lucio V. Mandarini, "Liquide sculture", [http://www.liquidsculpture.com/images/fotocult_article.pdf FotoCult, Novembre 2006, pagina 60-65]</ref>
 
=== Sani lukis ===
Di wayah jaman [[Renaisans]] wan imbahnya banyu ditampaiakan labih realistis. Banyak artis manggambarakan banyu dalam bantuk pagarakan - sabuah aliran banyu atawa [[sungay]], sabuah [[laut]]an nang [[turbulensi]], atawa bahkan [[banyu tajun]] – tagal ha banyak jua bubuhannya nang katuju lawan obyek-obyek banyu nang tanang, diam - danaw, sungay nang pina kada maalir, wan muka'an laut nang kada ba’umbak. Saban kasus naini, banyu manantu’akan suasana (''mood'') sabarataan karya sani naitu,<ref>{{En}} Chris Witcombe, ''Water in Art'', H2O - The Mystery, Art, and Science of Water, [http://witcombe.sbc.edu/water/art.html art.html], 21.03.2007 13:32:20</ref> nangkaya pariannya dalam ''Birth of Venus'' ([[1486]]) karya [[Botticelli]]<ref>{{En}} ''[http://www.water-institute.com/uk/f-2-b_water_in_art.htm Birth of Venus (1486)]'', Water in art, Water Institute - Nestlé Waters M.T. 2005</ref> dan ''The Water Lilies'' ([[1897]]) karya [[Monet]].<ref>{{En}} ''[http://www.water-institute.com/uk/f-2-b_water_in_art_archive_01.htm The Water Lilies cycle by Monet]'', Water in art, Water Institute - Nestlé Waters M.T. 2005</ref>
 
[[BerkasBarakas:Rivermasterz.jpg|thumb|left|300px|Rivermasterz, mamanapa'atakan banyu sabagai elemen dalam [[foto]].]]
 
=== Fotografi ===
 
== Liat jua ==
[[BerkasBarakas:The Earth seen from Apollo 17.jpg|thumb|250px| '''71 % - Н<sub>2</sub>O''' ]]
* [[Awan]]
* [[Baah]]
* [[Hidrologi]]
* [[Hujan]]
* [[Laut|Laut]]
* [[Salju|Salju]]
* [[Sungai|Sungai]]
* [[Desalinasi]]
* [[Osmosis]]
*{{En}} {{Cite book | title=Blue Gold: The Fight to Stop the Corporate Theft of the World's Water | author=Maude Barlow, Tony Clarke | year=2003}}
*{{En}} {{Cite book | title=Water Wars: Privatization, Pollution, and Profit | author=Vandana Shiva | year=2002 | id=ISBN 0-7453-1837-1}}
*{{En}} {{Cite book | title=Troubled Water: Saints, Sinners, Truth And Lies About The Global Water Crisis | author=[[Anita Roddick|Anita Roddick]], et al | year=2004}}
*{{En}} {{Cite book | title=The Holy Order of Water: Healing Earths Waters and Ourselves | author=William E. Marks | year=2001}}
</div>
 
=== Babacaan nang lain ===
<div class="references-small">
* {{En}} J. Lobaugh and Gregory A. Voth, ''A quantum model for water: Equilibrium and dynamical properties'', [http://scitation.aip.org/getabs/servlet/GetabsServlet?prog=normal&id=JCPSA6000106000006002400000001&idtype=cvips&gifs=yes The Journal of Chemical Physics -- February 8, 1997 -- Volume 106, Issue 6, pp. 2400-2410] doi:10.1063/1.473151
* {{En}} Kyoko Watanabe and Michael L. Klein, ''Effective pair potentials and the properties of water'', [http://www.sciencedirect.com/science?_ob=ArticleURL&_udi=B6TFM-44GG2WT-32&_user=28781&_coverDate=03%2F15%2F1989&_rdoc=1&_fmt=&_orig=search&_sort=d&view=c&_acct=C000002738&_version=1&_urlVersion=0&_userid=28781&md5=41af5c29ad52694f44c498b5e601caf1 Chemical Physics Volume 131, Issues 2-3 , 15 March 1989, Pages 157-167] doi:10.1016/0301-0104(89)80166-1
* {{En}} Frank H. Stillinger and Aneesur Rahman, ''Improved simulation of liquid water by molecular dynamics'', [http://scitation.aip.org/getabs/servlet/GetabsServlet?prog=normal&id=JCPSA6000060000004001545000001&idtype=cvips&gifs=yes The Journal of Chemical Physics -- February 15, 1974 -- Volume 60, Issue 4, pp. 1545-1557] doi:10.1063/1.1681229
* {{En}} R. J. Speedy and C. A. Angell, ''Isothermal compressibility of supercooled water and evidence for a thermodynamic singularity at –45&nbsp;°C'', [http://scitation.aip.org/getabs/servlet/GetabsServlet?prog=normal&id=JCPSA6000065000003000851000001&idtype=cvips&gifs=yes The Journal of Chemical Physics -- August 1, 1976 -- Volume 65, Issue 3, pp. 851-858] doi:10.1063/1.433153
</div>
 
{{AP}}
[[vep:Vezi]]
 
[[CategoryTumbung:Minuman]]
[[CategoryTumbung:Hidrida]]
 
{{Link FA|eo}}
{{Link FA|eu}}
{{Link FA|he}}
{{Link FA|it}}
{{Link FA|eu}}
 
[[Category:Minuman]]
[[Category:Hidrida]]
 
[[af:Water]]
[[uz:Suv]]
[[vec:Aqua]]
[[vep:Vezi]]
[[vi:Nước]]
[[vls:Woater]]
3.503

suntingan