Banyu: Pabidaan ralatan

Tidak ada perubahan ukuran ,  7 tahun yang lalu
s
Bot: Penggantian teks otomatis (-sagan +gasan)
s (Bot: Penggantian teks otomatis (-Indonesia +Indunisia))
s (Bot: Penggantian teks otomatis (-sagan +gasan))
|-
|}
'''Banyu'''<ref>[http://language.psy.auckland.ac.nz/austronesian/language.php?id=150 Austronesian Basic Vocabulary Database - Language: Banjarese Malay], ''banyu'', kata injaman matan [http://language.psy.auckland.ac.nz/austronesian/language.php?id=20 Bahasa Jawa] hagan mangganti istilah ayying, nang sabujurnya bahari dipakai dalam Hikayat Banjar (1663)</ref><ref>[http://language.psy.auckland.ac.nz/austronesian/language.php?id=655 Austronesian Basic Vocabulary Database - Language: Palembang Malay]</ref>atawa '''ayying'''<ref name="bukit">{{id}} {{cite book|first=[[Abdurachman Ismail|Abdurachman]] |last=Ismail|url=http://books.google.co.id/books?id=chi5AAAAIAAJ&dq=bahasa+bukit&q=ayying |title=Bahasa Bukit |publisher=Pusat Pembinaan dan Pengembangan Bahasa, Departemen Pendidikan dan Kebudayaan |year=1979|volume=28|pages=78}}</ref><ref>kata bahasa Banjar Lawas, bahasa Bukit dan [http://language.psy.auckland.ac.nz/austronesian/language.php?id=263 bahasa Kadayan-Brunei]</ref>, adalah jat atawa materi atawa unsur nang panting gasan samunyaan bantuk kahidupan nang dikatahuani sampai wayahini di atas bumi.<ref>{{En}} Philip Ball, ''Water and life: Seeking the solution'', [http://www.nature.com/nature/journal/v436/n7054/full/4361084a.html Nature '''436''', 1084-1085 (25 August 2005) | doi:10.1038/4361084a]</ref><ref>{{En}} [http://www.umanitoba.ca/institutes/fisheries/waternot.html Water - The Essential Substance], Experimental Lakes Area, University of Manitoba</ref><ref>[http://www.calacademy.org/exhibits/xtremelife/ingredients.php What are the Essential Ingredients of Life?], Natural History Museum, California Academy of Sciences</ref> tapi pang kada panting lamun di planet nang lain.<ref>{{En}} Steven A Benner, ''Water is not an essential ingredient for Life, scientists now claim'', [http://www.spaceref.com/news/viewpr.html?pid=15568 SpaceRef.com], [http://uplink.space.com/showflat.php?Cat=&Board=seti&Number=99260&page=21&view=collapsed&sb=5&o=0&fpart= uplink.space.com]</ref> Banyu manukupi parak 71% pamukaan bumi. Ada 1,4 triliun [[kilometer]] kubik (330 juta mil³) tasadia di bumi.<ref>{{En}} http://www.unep.org/vitalwater/01.htm</ref> Banyu palih taganalnya ta'ulihi di [[laut]] ([[banyu masin]]) wan di lapisan-lapisan es (di kutub wan puncak-puncak gunung), tapi jua kawa batampai sabagai [[awan]], [[hujan]], [[sungay]], [[mumuka'an banyu hambar]], [[danaw]], [[uap banyu]], wan [[lautan es]]. Banyu dalam obyek-obyek tutih bagarak ma’umpati suatu [[siklus banyu]], yaitu: liwat [[panguapan]], [[hujan]], wan aliran banyu di atas mumuka'an tanah (''runoff'', tamasuk sumbar, guntung, saka, awang, tatah, baruh, [[sungay]], [[muhara]]) manuju ka [[laut]]. Banyu barasih panting sagangasan kahidupan [[manusia]]. Banyak jua banua di dunia manamuni kakurangan pasadiaan banyu. Kada di bumi haja, saduyau ganal banyu ada jua sangkan urang ta'ulih di [[kutup]] utara wan salatan planet [[Mars]], awan di bulan-bulan [[Irupa]] wan [[Enceladus]]. Banyu kawa ai jua dalam ujut [[padat]]an (es), [[cair]]an (banyu) wan [[gas]] (uap banyu). Banyu sabujurannya sabubutingannya jat nang sacara alami ta'ulih di mumuka'an bumi dalam katiga buting ujutnya naitu.<ref>{{En}} Peter Tyson, ''Life's Little Essential'', [http://www.pbs.org/wgbh/nova/origins/essential.html NOVA, Origins, July 2004]</ref> Pangalolaan sumbar daya banyu nang kada pati baik kawa manyababakan kakurangan banyu, monopolisasi awan jua privatisasi dan bahkan banyu kawa jua manyababakan tahual. <ref>{{En}} H.E. Msgr. Renato R. Martino, ''Water, an Essential Element of Life'', [http://www.vatican.va/roman_curia/pontifical_councils/justpeace/documents/rc_pc_justpeace_doc_20030322_kyoto-water_en.html A Contribution of the Delegation of the Holy See on the Occasion of the third World Water Forum, Kyoto, Japan, 16th-23rd March 2003]</ref>
Indunisia sudah ba’isi undang-undang nang ma'atur sumbar daya banyu tumatan tahun 2004, yakni Undang Undang nomor 7 tahun 2004 tentang Sumber Daya Air
 
:''Artikal utama: [[Banyu (molekul)]]''
 
Banyu adalah substansi kimia ba[[rumus kimia]] [[hidrogen|H]]<sub>2</sub>[[oksigen|O]]: sabuting [[molekul]] banyu tasusun tumatan dua [[atom]] [[hidrogen]] nang [[ikatan kovalen|ta’ikat sacara kovalen]] ka sabuting atom [[oksigen]]. Banyu basifat kada bawarna, kada barasa dan kada babau sawayah kondisi standar, yaitu di [[takanan]] 100 kPa (1 bar) wan [[suhu]] 273,15 K (0&nbsp;°C). Jat kimia naini sabujurannya suatu [[palarut]] nang panting, nang ba’isi kamampuan sagangasan malarutakan banyak zat kimia nang lainnya, pariannya uyah, [[gula]], [[asam]], babarapa macam [[gas]] wan banyak macam [[kimia organik|molekul organik]].
 
Kaadaan banyu nang babantuk cair sabujurannyan suatu kaadaan nang kada umum dalam kondisi normal, apalagi pabila ma’itihi hubungan antara hidrida-hidrida lain nang mahirip dalam kolom oksigen nang ada di [[tabel periodik]], nang ma’isyaratakan bahua banyu mustinya babantuk gas, nangkaya jua [[hidrogen sulfida]]. Sawayah ma’itihi [[tabel periodik]], talihat bahua [[unsur kimia|unsur-unsur]] nang mangulilingi oksigen adalah [[nitrogen]], [[fluorin|flor]], wan [[fosfor]], [[sulfur]] awan jua [[klor]]. Samunyaan elemen-elemen naini pabila ba’ikatan lawan hidrogen kaina mahasilakan gas sawayah tamparatur wan takanan normal. Alasan kanapang hidrogen ba’ikatan lawan oksigen mambantuk fasa baka'adaan cair, adalah lantaran oksigen labih basifat elektronegatif lamun ditanding lawan elemen-elemen lainnya naitu (kacawali flor). Tarikan atom oksigen lawan elektron-elektron ikatan jauh takuat daripada nang diulah ulih atom hidrogen, maninggali jumbelah muatan positif di kadudua atom hidrogen, wan jumbelah muatan negatif dalam atom oksigen. Adanya muatan di saban atom nang itu ma’ulah molekul banyu ba’isi sajumbelah [[momen dipol]]. Gaya batatarikan listrik antar molekul-molekul banyu marga adanya dipol naini ma’ulah masing-masing molekul baparakan, ma’ulah ngalih dipisahakan wan jua ahirnya manaikakan titik gurak banyu. Gaya batatarikan naini disambat sabagai [[ikatan hidrogen]].
:&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<math>\mbox{ }2H_{2}O(l) \rightarrow 2H_{2}(g) + O_{2}(g)\,</math>
 
Gas hidrogen wan oksigen nang dihasilakan tumatan reaksi naini mambantuk burinik di [[elektroda]] wan kawa dikumpulakan. Parinsip naini limbah itu dimanapa'atakan sagangasan mahasilakan hidrogen wan hidrogen peroksida (H<sub>2</sub>O<sub>2</sub>) nang kawa diguna'akan sabagai bahan sirau (bahan bakar) kandaraan hidrogen.<ref>{{En}} Michael Kwan, ''Prototype car runs 100 miles on four ounces of water as fuel'', [http://www.mobilemag.com/content/100/354/C8115/ Mobile Magazine Thursday June 1, 2006 6:41 AM PDT]</ref><ref>{{En}} ''Fuel from "Burning Water"'', [http://www.keelynet.com/energy/waterfuel.htm KeelyNet 01/09/02]</ref><ref>{{En}} [http://www.freeenergynews.com/Directory/Hydrogen/index.html Hydrogen Technologies]</ref>
 
=== Kalarutan (solvasi) ===
== Banyu dalam kahidupan ==
[[Barakas:Blue Linckia Starfish.JPG|thumb|Kehidupan di dalam laut.]]
Mun di'itihi tumatan pandangan [[biologi]], banyu ba’isi sipat-sipat nang panting gasan adanya kahidupan. Banyu kawa manimbulakan reaksi nang kawa manyababakan [[senyawa organic]] ma’ulah [[replikasi]]. Samuanyaan makhluk hidup nang dikatahui ba’isi katargantungan lawan banyu. Banyu sabujurnya jat [[palarut]] nang panting sagangasan mahluk hidup wan jua adalah palih panting dalam paroses [[metabolisme]]. Banyu jua diparlu’akan dalam [[fotosintesis]] wan [[respirasi]]. Fotosintesis mamakai cahaya matahari gasan mamisahakan atom hidroden lawan oksigen. Hidrogen kaina dipakai gasan mambantuk [[glukosa]] wan oksigen kaina dilapas ka [[udara]].
 
=== Makhluk banyu ===
3.503

suntingan